การถ่ายภาพวินิจฉัย (Diagnostic Imaging) คืออะไร? รู้จัก X-Ray, Ultrasound, MRI, CT Scan และ PET Scan

เมื่อพูดถึงการตรวจหาความผิดปกติภายในร่างกาย หลายคนเข้าใจดีว่ามีอยู่ด้วยกันหลายประเภท เพราะอาจคุ้นกับคำว่า X-Ray, Ultrasound, MRI, CT Scan หรือ PET Scan แต่ยังไม่แน่ใจว่าแต่ละวิธีแตกต่างกันอย่างไร และใช้ตรวจอะไรได้บ้าง

บทความนี้ นินนินจะพาไปรู้จักการถ่ายภาพวินิจฉัย (Diagnostic Imaging) แต่ละประเภท พร้อมข้อควรรู้ก่อนเข้ารับการตรวจ เพื่อให้เข้าใจว่าแต่ละวิธีใช้เทคโนโลยีและให้ข้อมูลแตกต่างกันอย่างไร เป็นข้อมูลเอาไว้เมื่อแพทย์สั่งหัตถการให้เรา จะได้เข้าใจว่าแพทย์กำลังวินิจฉัยในมุมมองไหนนะครับ

การถ่ายภาพวินิจฉัย (Diagnostic Imaging) คืออะไร?

การถ่ายภาพวินิจฉัย (Diagnostic Imaging) คือกระบวนการใช้เครื่องมือและเทคโนโลยีทางการแพทย์เพื่อสร้างภาพอวัยวะและโครงสร้างภายในร่างกาย ช่วยให้แพทย์มองเห็นและประเมินความผิดปกติ เพื่อนำข้อมูลไปประกอบการวินิจฉัยและวางแผนการดูแลรักษา

ซึ่งการตรวจแต่ละประเภทใช้เทคโนโลยีแตกต่างกัน บางวิธีใช้รังสีเอกซ์ (X-Ray) บางวิธีใช้คลื่นเสียงหรือสนามแม่เหล็ก และบางวิธีใช้สารติดตามรังสีเพื่อแสดงข้อมูลเกี่ยวกับการทำงานของเนื้อเยื่อ โดยแพทย์จะเลือกวิธีตรวจตามอาการ บริเวณที่ต้องการตรวจ และวัตถุประสงค์ในการตรวจ

การถ่ายภาพวินิจฉัยสำหรับสแกนร่างกายมีแบบไหนบ้าง?

ปัจจุบันการตรวจวินิจฉัยด้วยภาพหลัก ๆ มี 5 ประเภท แต่ละประเภทใช้เทคโนโลยีและให้ข้อมูลสนับสนุนการวินิจฉัยที่แตกต่างกัน ดังนี้

1. X-Ray

X-Ray (เอกซเรย์) คือ เทคนิคการถ่ายภาพทางการแพทย์ที่ใช้รังสีเอกซ์ผ่านร่างกายเพื่อสร้างภาพของโครงสร้างภายใน เช่น กระดูกและปอด ช่วยให้แพทย์มองเห็นและประเมินความผิดปกติ เพื่อนำข้อมูลไปประกอบการวินิจฉัยและวางแผนการดูแลรักษา

ข้อมูลที่ควรรู้

• เหมาะสำหรับ ตรวจบริเวณทรวงอกและโครงสร้างกระดูก
• จุดเด่น ตรวจได้รวดเร็วและเป็นวิธีที่ใช้กันอย่างแพร่หลาย

2. Ultrasound

Ultrasound (อัลตราซาวด์) คือ การตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์ที่ใช้คลื่นเสียงความถี่สูงส่งผ่านหัวตรวจเข้าสู่ร่างกาย แล้วรับคลื่นเสียงที่สะท้อนกลับมาเพื่อสร้างเป็นภาพบนหน้าจอ ทำให้แพทย์สามารถเห็นโครงสร้างของอวัยวะและเนื้อเยื่อบางส่วนภายในร่างกายแบบเรียลไทม์ (บันทึก ประมวลผล และแสดงผลในทันที) 

ข้อมูลที่ควรรู้

• เหมาะสำหรับ ตรวจอวัยวะและเนื้อเยื่อบางส่วน เช่น ช่องท้อง อุ้งเชิงกราน และหลอดเลือด
• จุดเด่น ไม่ใช้รังสี และสามารถแสดงภาพการเคลื่อนไหวของโครงสร้างบางส่วนแบบเรียลไทม์

3. MRI

MRI (Magnetic Resonance Imaging) คือ การตรวจวินิจฉัยด้วยภาพที่ใช้สนามแม่เหล็กและคลื่นวิทยุร่วมกับระบบคอมพิวเตอร์ เพื่อสร้างภาพของอวัยวะและเนื้อเยื่อภายในร่างกาย จึงสามารถให้รายละเอียดของเนื้อเยื่ออ่อนได้ดี

ข้อมูลที่ควรรู้

• เหมาะสำหรับ ตรวจสมอง กระดูกสันหลัง ข้อต่อ เส้นเอ็น และอวัยวะภายในบางส่วน 
• จุดเด่น ให้ภาพที่มีรายละเอียดของเนื้อเยื่ออ่อนได้ดี และสามารถสร้างภาพได้หลายระนาบ

4. CT Scan

CT Scan (Computed Tomography) คือ การตรวจวินิจฉัยด้วยภาพที่ใช้รังสีเอกซ์หมุนรอบร่างกาย แล้วให้ระบบคอมพิวเตอร์สร้างภาพตัดขวางของอวัยวะและโครงสร้างภายในร่างกาย ช่วยให้แพทย์เห็นรายละเอียดของอวัยวะ กระดูก และหลอดเลือดได้มากกว่าการเอกซเรย์ทั่วไปในหลายกรณี

การตรวจ CT Scan บางประเภทอาจมีการใช้สารทึบรังสี (Contrast Agent) เพื่อช่วยให้เห็นบริเวณที่ต้องการตรวจชัดขึ้น โดยแพทย์จะพิจารณาตามความเหมาะสม

ข้อมูลที่ควรรู้

• เหมาะสำหรับ ตรวจสมอง ทรวงอก ช่องท้อง กระดูก และโครงสร้างภายในบริเวณอื่นที่ต้องการความละเอียดตามวัตถุประสงค์ของการตรวจ
• จุดเด่น ให้ภาพตัดขวางของร่างกายและสามารถนำข้อมูลไปสร้างภาพในรูปแบบ 3 มิติได้

5. PET Scan

PET Scan (Positron Emission Tomography) คือ การตรวจทางเวชศาสตร์นิวเคลียร์ที่ใช้สารติดตามรังสี (Radiotracer) เพื่อสร้างภาพและแสดงข้อมูลเกี่ยวกับการทำงานของเซลล์และเนื้อเยื่อภายในร่างกาย

PET Scan มักใช้ร่วมกับ CT Scan เป็น PET/CT Scan เพื่อให้แพทย์มีทั้งข้อมูลเกี่ยวกับการทำงานของเนื้อเยื่อและภาพโครงสร้างภายในร่างกาย ซึ่งสามารถนำไปประกอบการประเมินโรคมะเร็งและโรคบางประเภทได้

ข้อมูลที่ควรรู้

• เหมาะสำหรับ ใช้ประกอบการประเมินโรคบางประเภท เช่น มะเร็ง ตามวัตถุประสงค์ของการตรวจและดุลยพินิจของแพทย์
• จุดเด่น ให้ข้อมูลเกี่ยวกับการทำงานหรือการเปลี่ยนแปลงทางชีวเคมีของเนื้อเยื่อ ซึ่งแตกต่างจากการตรวจที่เน้นภาพโครงสร้างเป็นหลัก

X-Ray, Ultrasound, MRI, CT Scan และ PET Scan ต่างกันอย่างไร?

แม้ทั้งหมดจะเป็นการตรวจวินิจฉัยด้วยภาพ แต่ใช้เทคโนโลยีและให้ข้อมูลแตกต่างกัน ดังนี้

ข้อควรรู้ก่อนเข้ารับการตรวจวินิจฉัยด้วยภาพทางการแพทย์

การตรวจแต่ละประเภทมีข้อควรระวังแตกต่างกัน การแจ้งข้อมูลสุขภาพกับแพทย์หรือเจ้าหน้าที่ก่อนตรวจจึงเป็นสิ่งสำคัญ โดยเฉพาะผู้ที่อยู่ในภาวะที่ต้องดูแลเป็นพิเศษ อาทิ เด็ก และสตรีมีครรภ์

X-Ray และ CT Scan ใช้รังสีเอกซ์ หากกำลังตั้งครรภ์หรือสงสัยว่าตั้งครรภ์ ควรแจ้งแพทย์หรือเจ้าหน้าที่ก่อนเข้ารับการตรวจ เพื่อให้พิจารณาความเหมาะสมและความปลอดภัย

MRI ไม่ใช้รังสีเอกซ์ แต่ใช้สนามแม่เหล็กที่มีความแรงสูง ผู้เข้ารับการตรวจจึงควรแจ้งเจ้าหน้าที่หากมีอุปกรณ์ทางการแพทย์หรือโลหะอยู่ในร่างกาย รวมถึงเตรียมตัวตามคำแนะนำของสถานพยาบาลก่อนตรวจ

สำหรับการตรวจที่มีการใช้สารทึบรังสีหรือสารติดตามรังสี ควรสอบถามขั้นตอนและข้อควรปฏิบัติจากสถานพยาบาลก่อนเข้ารับการตรวจ

การถ่ายภาพวินิจฉัยเกี่ยวข้องกับการตรวจมะเร็งอย่างไร?

การถ่ายภาพวินิจฉัยโรคอาจเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการตรวจและประเมินมะเร็ง โดยช่วยให้แพทย์เห็นตำแหน่งและลักษณะของความผิดปกติ รวมถึงใช้ติดตามการเปลี่ยนแปลงของโรคในบางกรณี

อย่างไรก็ตาม การตรวจด้วยภาพเพียงอย่างเดียวไม่ได้สามารถยืนยันการวินิจฉัยโรคมะเร็งได้ในทุกกรณี หากพบความผิดปกติ แพทย์อาจพิจารณาการตรวจอื่น ๆ เพิ่มเติม เพื่อให้ได้ข้อมูลที่เพียงพอต่อการวินิจฉัย โดยในบางกรณีอาจมีการตรวจชิ้นเนื้อร่วมด้วย

ดังนั้น หากได้รับคำแนะนำให้เข้ารับการตรวจ X-Ray, MRI, CT Scan หรือ PET Scan ไม่ควรสรุปผลด้วยตัวเอง แต่ควรรอการประเมินจากแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญแบบองค์รวมดีกว่าครับ

การถ่ายภาพวินิจฉัยต่างจากการตรวจชิ้นเนื้ออย่างไร?

• การถ่ายภาพวินิจฉัย ช่วยสร้างภาพของอวัยวะหรือโครงสร้างภายในร่างกาย เพื่อให้แพทย์เห็นความผิดปกติและนำข้อมูลไปประกอบการประเมิน
• การตรวจชิ้นเนื้อ (Biopsy) เป็นการนำตัวอย่างเซลล์หรือเนื้อเยื่อไปตรวจในห้องปฏิบัติการ เพื่อดูว่ามีเซลล์มะเร็งหรือไม่

การวินิจฉัยมะเร็งจึงไม่ได้อาศัยการตรวจเพียงอย่างเดียวเสมอไป แต่แพทย์จะพิจารณาข้อมูลจากประวัติ อาการ การตรวจร่างกาย การตรวจภาพ และการตรวจอื่น ๆ ตามความเหมาะสม

ค่าใช้จ่ายในการตรวจวินิจฉัยมะเร็งมีอะไรบ้าง?

ค่าใช้จ่ายในการตรวจขึ้นอยู่กับประเภทของการตรวจ บริเวณที่ตรวจ สถานพยาบาล และขั้นตอนเพิ่มเติมที่อาจจำเป็น เช่น การใช้สารทึบรังสีหรือสารติดตามรังสี

ดังนั้น หากแพทย์แนะนำให้เข้ารับการตรวจ ควรสอบถามรายละเอียดและค่าใช้จ่ายกับสถานพยาบาลโดยตรง รวมถึงตรวจสอบสิทธิ เงื่อนไขหรือความคุ้มครองจากประกันสุขภาพหรือผลประโยชน์ความคุ้มครองจากประกันมะเร็งที่มีอยู่ควบคู่ไปด้วย

การบริหารความเสี่ยงด้วยการวางแผนเรื่องค่าใช้จ่ายล่วงหน้าจึงเป็นอีกเรื่องที่ควรให้ความสำคัญ เพราะการดูแลโรคมะเร็งอาจเกี่ยวข้องกับการตรวจและการรักษาหลายขั้นตอน

การวางแผนค่าใช้จ่ายเมื่อต้องตรวจและรักษาโรคร้ายแรง

การตรวจวินิจฉัยเชิงลึกอย่าง MRI, CT Scan หรือ PET Scan รวมถึงการตรวจชิ้นเนื้อ อาจมีค่าใช้จ่ายเพิ่มเติม และหากตรวจพบโรคมะเร็ง ก็จะต้องมีค่าใช้จ่ายในการรักษาและดูแลต่อเนื่องตามมา การเตรียมความพร้อมรับมือความเสี่ยงด้านการเงินไว้ล่วงหน้าจึงเป็นอีกเรื่องที่ไม่ควรมองข้าม

สำหรับใครที่อยากเตรียมพร้อมและวางแผนรับมือความเสี่ยงด้านค่าใช้จ่าย นินนินขอแนะนำอีกหนึ่งทางเลือกอย่างแผนประกันโรคมะเร็ง TTIB Cancer Care Shield ที่ให้ความคุ้มครองในรูปแบบเงินก้อน เจอ จ่าย จบเต็มทุน ตามเงื่อนไขของกรมธรรม์

• เจอ จ่าย จบเต็มทุน: เมื่อได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นมะเร็งตามเงื่อนไขกรมธรรม์ รับเงินก้อนตามทุนประกันที่เลือกไว้ สูงสุด 1 ล้านบาท
• คุ้มครองมะเร็งตามเงื่อนไขกรมธรรม์: ให้ความคุ้มครองโรคมะเร็งตามรายละเอียดที่กำหนดในกรมธรรม์
• ไม่ต้องตรวจสุขภาพ: สมัครได้โดยไม่ต้องตรวจสุขภาพ แต่ต้องตอบคำถามสุขภาพในใบสมัครตามความเป็นจริงและเป็นไปตามเงื่อนไขที่บริษัทฯ กำหนด
• เบี้ยประกันคงที่ตามอายุแรกเข้า: ช่วยให้วางแผนค่าใช้จ่ายด้านประกันได้ง่ายขึ้น โดยเบี้ยไม่ปรับเพิ่มตามอายุ
• คุ้มครองต่อเนื่อง: สามารถต่ออายุสัญญาได้ตามเงื่อนไข สูงสุดถึงอายุ 70 ปี

ทั้งนี้ รายละเอียดความคุ้มครอง เงื่อนไขการรับประกัน และการจ่ายผลประโยชน์เป็นไปตามที่กำหนดในกรมธรรม์ ผู้ซื้อต้องศึกษาเงื่อนไขก่อนทำประกันภัยทุกครั้ง

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการถ่ายภาพวินิจฉัย (FAQs) 

การถ่ายภาพวินิจฉัยต้องเตรียมตัวอย่างไร?

การเตรียมตัวขึ้นอยู่กับประเภทของการตรวจ บางการตรวจอาจต้องงดอาหาร งดน้ำ หรือเตรียมร่างกายเป็นพิเศษ ขณะที่บางการตรวจไม่จำเป็นต้องเตรียมตัวมาก ควรปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์หรือสถานพยาบาลก่อนเข้ารับการตรวจ

การตรวจวินิจฉัยด้วยภาพแบบไหนไม่มีรังสี?

Ultrasound และ MRI ไม่ใช้รังสีเอกซ์ในการสร้างภาพ ส่วน X-Ray และ CT Scan ใช้รังสีเอกซ์ ขณะที่ PET Scan ใช้สารติดตามรังสีเพื่อสร้างภาพ ดังนั้นรายละเอียดและข้อควรระวังของแต่ละการตรวจจึงแตกต่างกัน

หากตรวจพบความผิดปกติจากภาพ แปลว่าเป็นมะเร็งหรือไม่?

ไม่เสมอไป ภาพจากการตรวจอาจแสดงความผิดปกติได้หลายลักษณะ และไม่สามารถใช้ยืนยันมะเร็งได้ในทุกกรณี เพราะความผิดปกติ อาทิ เนื้องอก มีทั้งชนิดปกติและชนิดเนื้อร้าย แพทย์จะพิจารณาผลตรวจร่วมกับประวัติ อาการ และการตรวจอื่น ๆ ก่อนสรุปการวินิจฉัยครับ

สรุป

การถ่ายภาพวินิจฉัย (Diagnostic Imaging) เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการตรวจที่ช่วยให้แพทย์เห็นอวัยวะและโครงสร้างภายในร่างกายเพื่อประกอบการวินิจฉัยโรค โดยแต่ละวิธีไม่ว่าจะเป็น X-Ray, Ultrasound, MRI, CT Scan และ PET Scan ใช้เทคโนโลยีและให้ข้อมูลแตกต่างกัน ค่าใช้จ่ายก็แตกต่างกันไปตามความซับซ้อนเช่นกันครับ ดังนั้น การเลือกตรวจจึงขึ้นอยู่กับอาการ จุดประสงค์ของการตรวจ และดุลยพินิจของแพทย์เป็นหลัก

หากต้องการเตรียมความพร้อมด้านการเงินและวางแผนบริหารความเสี่ยง มองหาแผนความคุ้มครองค่าใช้จ่ายในการดูแลรักษาโรคมะเร็งล่วงหน้า สามารถปรึกษานินนินและผู้เชี่ยวชาญด้านประกันภัยจาก TTIB ได้ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

• Facebook page: TT Insurance Broker
• Line official: @TTIB
• หมายเลขโทรศัพท์: 02-248-4848 (จันทร์-ศุกร์ 08.30 – 17.00 น.)

ที่มาข้อมูล

1. คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล

• รู้จักรังสีและการตรวจ X-Ray

2. ศูนย์การแพทย์สมเด็จพระเทพรัตน์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี

• การบริการตรวจอวัยวะภายในด้วยคลื่นเสียงความถี่สูง (Ultrasound)
• การบริการตรวจด้วยเครื่องสร้างภาพจากสนามแม่เหล็ก (Magnetic Resonance Imaging, MRI)

3. สาขาวิชาเวชศาสตร์นิวเคลียร์ ภาควิชารังสีวิทยา คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล 

• PET/CT และการใช้สารเภสัชรังสีในการตรวจ โดยเฉพาะ 18F-FDG